Archive for the ‘ Appreciation ’ Category

චිනුවා අචිබිගේ මරණය: මානවයකු වීමේ අබිරහස විනිවිද දුටු මනස

achbe

චිනුවා අචිබි – ඔහු කවුද?
1930 නොවැම්බර් 30 වැනිදා නයිජීරියාවේ ඔගිඩි හි උපන් ඔහු නවකතාකරුවකු, කවියකු, විචාරකයකු හා මහාචාර්යවරයකු විය. නයිජිරියාවේ ඉබඩාන් හා ලන්ඩන් විශ්වවිද්යා ලවල වැඩිදුර අධ්යාවපනය ලද හෙතෙම යටත්විජිත හා පශ්චාත් යටත්විජිත අපරි කානු සමාජය පිළිබඳ සාහිත්යක කෘති ලිවීමේ ශූරයකු විය.

ඔහුගේ අගර හාගන්යව කෘතිය ලෙස සැලකෙන්නේ ලොව වැඩියෙන්ම කියවන ලද නූතන අපරිශූ කානු සාහිත්යජ කෘතිය ලෙස හැඳින්වෙන Things Fall Apart කෘතිය 1958දී පර වැකාශයට පත් විය. ඔහු ලියූ අවසන් කෘතිය There Was a Country: A Pastoral History fo Biafra, මෑතකදී පරකාශකාශයට පත් විය.
ඔහු ලැබූ සම්මාන අතර Man Booker International Prize, Peace Prize for the German Book Trade, St. Louis Literary Award පර I ධාන වේ.

————————————————————————————————————–

Gordimer_01(පහත පළවන්නේ අචිබිගේ මරණය නිමිත්තෙන්, ඔහු විසින් ඉටු කළ සාහිත්ය මෙහෙවර පිළිබඳ ඇගැයීමක් සටහන් කරමින් ‘නදීන් ගෝඩිමර්’ නමැති දකුණු අපරිඔහුකානු කතුවරිය ‘ලන්ඩන් ගාඩියන්’(London Guardian) පුවත්පතට සැපයූ ලිපියේ අනුවාදයකි.)
————————————————————————————–

චිනුවා අචිබි, සිය ප්රථම නවකතාවට Things Fall Apart යන අපූරු නම සොයා ගත්තේ W.B.Yeats නමැති අයර්ලන්ත කවියාගේ වැකියකිනි. අචිබි උපන් නයිජීරියාවේ යටත් විජිත සමයත් ඉන් පසුව එළඹි සමයත් පිළිබඳව එම නවකතාවේ පුරෝකථනය නිවැරැුදිය. එය වූ කලී නූතන අපරිම කානු සාහිත්යළයක ආරම්භක නිර්මාණ කාර්යය විය. එසේම එය නයිජීරියානු ගමක උපන් අචිබි තමන් දැනගත් සාම්පරසුවදායික පරයක කාශන මාදිලියෙන් ද යටත් විජිත කරෝක මයෙන්, විශේෂයෙන් ඉංගරීග සි භාෂාවෙන්, අපරි්ක කානු විඥානය ගවේෂණය කිරීමට ගත් පළමු උත්සාහය ද විය.

එම පළමු කෘතිය, අචිබිගේ පසුකාලීන කෘති දක්වා ඔහු සතු නිර්මාණ ශක්තීන් වර්ධනය කරවීමට තුඩු දුන්නා පමණක් නොව, අපරිපසුකානු ජනතාවගේ ජීවිතය හැඩගැස්වූ නැඟිටීම්වලට ද එය ශක්තියක් විය.

ඔහුගේ රටේ ඛේදජනක සිවිල් යුද්ධය ඇවිලෙන කාලය තුළ අචිබි එය අත්දකිමින් ජීවත් විය. ඒ තුළ ලේඛකයකු ලෙස කරික යාකාරී වීමෙන් දේශපාලන බලය හමුවේ තම ජීවිතය ද අනතුරට හෙළාගත් ඔහු අවසානයේ දී රටින් පිටුවහල් වී ජීවිතය රැුකගත්තේය. ඇල්බෙයා කැමු, ලේඛකයකු වීම පිළිබඳව වරක් මෙසේ කීය.
‘‘මා ලේඛකයකු මිස අන් කිසිවකු නොවන දිනයේ මා ලේඛකයකු වීමෙන් සමුගනිමි.’’

චිනුවා අචිබි එම උදාන වාක්ය සත්යන බවට පත් කරමින් සැබැවින්ම සිය ලිවීමේ කාර්ය වෙනුවෙන් පෙනී සිටි අයකු විය. ඔහු එම කාලය තුළ ලියූ නවකතා, කෙටිකතා, රචනා, කවි ආදිය සිය සහෝදර ජනයාගේ ජීවිත පිළිබඳවත් මර්දනය පිළිබඳවත් කළ සැබෑ කෘති විය. ඇත්ත වශයෙන්ම යටත් විජිතවාදය පිළිබඳ අචිබිගේ අර්ථනිරූපණය ඒ තුළ අඩංගු විය. ඔහුගේ රචනා එකතු කළ The Education for a British Protected Child නමැති කෘතිය මෑතකදී යළිත් පරකළ කාශයට පත් කරන ලදී. විරුද්ධ පක්ෂ තහනම් කරමින්, තමන් ලබා ඇති බලය ¥ෂිත ලෙස යොදාගන්නා අපරි ක කාවේ පශ්චාත් යටත් විජිත නායකයන් පිළිබඳව සිය කෘති තුළින් අභියෝග කිරීමට වුව ද අචිබි පැකිළුණේ නැත. දයාසෙන් ගුණසිංහයන් විසින් ‘පොදු ජනයාගේ මිනිසෙක්’ ලෙසින් සිංහලයට නැඟුණු ඔහුගේ කෘතියෙන්, නිදහස් වූ අපරිණස කානු රාජ්යපයක ¥ෂිත ස්වභාවය පිළිබඳ අත්දැකීම් ඉදිරිපත් කරයි. උපහාසයේ තියුණු මුවහතින් අචිබි පාඨකයා වෙත දනවන්නේ නිදහස් වූ බව කියන අපරි ඉදකානු රාජ්යඋයන්හි නිලධාරීන්ගේ කෑදරකම හා එය සාධාරණීකරණය කරන්නට උත්සාහ දරන සමාජ වටපිටාවේ දුබලතාවන් ගැනයි.
Chike and the River නමැති ඔහුගේ කෘතිය 2011 දී පරඑය කාශයට පත් විය. එය මට මහත් සුවිශේෂී අත්දැකීමක් විය. ඇත්තෙන්ම එය දීප්තිමත් (මම ඒ වචනය යොදන්නේ විලාසිතාවක් ලෙස හෝ හුදු සැහැල්ලූ අරුතින් නොවේ* මනසකින් කළ රචනාවකි. රචකයා විසින් තම රටේ මෙන්ම සෙසු ලෝකයේ ද වසන මිනිසුන්ගේ ජීවිත තුළ පවතින විවිධත්වය, අබිරහස් බව හා තිබිය හැකි විවිධ සමත්කම් විදාරණය කිරීම එහිදී දක්නට ලැබේ.

‘ලිවීමේදී මධ්යේම ප්රතිපදාවක් තෝරා ගැනීම ගැන මම කියන්නේ මගේ යටත් විජිත උරුමයන් නිසාය.’ එසේ කියුවත් ඔහු ලේඛකයකු ලෙස තමන්ගේ වගකීම පැහැර හැරියේ නැත.

‘මගේ අත්දැකීම් යනු යටත් විජිත උරුමයන් යැයි කිව්වම සමහරු පුදුම වෙන්න පුලූවන්. එහෙත් ධාන්යනවල ඉඳන් පිටි දක්වාත් ඒවා අඹරනු ලබන මෝලත් යන මේ හැමදේම කලාකරුවාගේ. ඇත්ත, එක් ධාන්යහ ඇටයක් අනෙක් ඇටවලට වඩා පෝෂණ ගුණයෙන් වෙනස් වෙන්න පුළුවන්. එහෙම වුණත්, අප වෙත ලැබෙන හැම ධාන්යල ඇටයකටම පිළිගැනීමක් ලබා දිය යුතුයි. ඒවා පරූව යෝජනවත් ලෙස භාවිත කළ යුතුයි.’

ඔබ කෘතියකින් ආමන්තරඩ‍ ණය කරන්නේ කවර පාඨකයකු ගැන හිතේ තියාගෙනදැයි නිර්මාණකරුවකු වෙත පර ක ශ්නයක් යොමු කළ විට ලැබෙන නිරායාස පිළිතුර මෙසේ විය හැකිය. ‘‘අප ලියන්නේ කවුරුන් හෝ එය කියවන අයකු වෙතයි.’’

තම කෘති සිරගෙවල්වල බිත්තිවලින් ඔබ්බට ගොස් කියවනු ලබන බව දැනගැනීම ලේඛකයකුට මහත් සතුටක් විය හැකිය. නීතිඥවරුන් මාර්ගයෙන් ඉල්ලීම් ගණනාවක් කළාම කලක් ගතවූ පසුව හෝ දේශපාලන සිරකරුවකු දැකීමට හැකිවීම බඳු ජයගරා්ග හී හැඟීමක් එයින් ලැබේ.

අවුරුදු 27 සිරගතව සිටි එක්තරා දේශපාලන සිරකරුවකු අචිබි හඳුනා ගත්තේ තමන් වෙත ගෙන එනු ලැබූ ඔහුගේ කෘති ඇසුරිනි. නෙල්සන් මැන්ඩෙලා නම් ඒ සිරකරුවා තමන් කියැවූ කෘතිවල ලේඛකයා ගැන හඳුනාගෙන තිබුණේ මෙසේය.
‘‘චිනුවා අචිබි කියලා ලේඛකයෙක්ගෙ පොත් මම කියෙව්වා. ඒවා කියවන කොට හිරගෙදර බිත්ති කඩා වැටුණා!’’

සබඳ අපි කඳු නොවෙමු

‘‘සළන සුසුම සැඩ සුළඟයි
ගලන කඳුළු වැහි වතුරයි
දුකින් වෙලී අන්ධකාරයේ
යන මේ ගමනේ….
අපේ පැතුම් නැවුම් ලොවට
පාර කියනවා….’’
1990 වසරේ කටුගස්තොට ශාන්ත අන්තෝනි ශාලාවේදී ඒ ළයාන්විත ස්වරය සජීවි ලෙස ඇසුවේ ශිෂ්‍යයකු ලෙසය. පේ‍්‍රක්ෂක සමූහය මීයට පිම්බාක් මෙන් නිහ`ඩ කරමින් එහෙත් රසික රසභාව කම්පනය කරමින් ‘කම්පන’ පැමිණියේය. එතෙක් අසා තිබුණු ගුණදාස කපුගේ නම් ගායකයාගේ විශේෂත්වය තුළම නැවුම් හා හෘදයංගම සලකුණක් එදා දැකගත හැකි විය.
සීතල සඳ එළියේ, උන්මාද සිතුවම් ආදී කැසට්පටවලින් ඇසු කපුගේ නම් අපූර්ව ගැඹුරු කටහ`ඩ මේ තරමින් අපගේ මනුෂ්‍ය සිත් ප‍්‍රකම්පනයට ලක්කරවූයේ කෙසේද? ශිෂ්‍යයන් ලෙස අපගේ හදවත්වල විශේෂත්වයක් සටහන් කළ ඔහුගේ පූර්ව ගායනයන් අදත් කපුගේ ගායන අනන්‍යතාවය තුළ ඉන්ද්‍රඛීලයන් බඳුය.
‘‘විදුලි මිණි පහන් දිලී
බොළඳ ගී සිනා රුළි
නිලංකාර අඳුරේ සිරවී සැඳෑ සාදයේ
කුරා කුහුඹු මිනිසා වෙමි මා
ඔබේ මන්දිරේ….’’
එවකට පාසලේ මිතුරන් අතර ගැයුණු ඒ පදවැල් සමාජ අසාධාරණය පිළිබඳ අප උගත් දෛනික ජීවන අත්දැකීම් විනිවිදිමින් ගැඹුරු මානුෂීය චින්තනයක් කරා අප මෙහෙයවූ සංඥා එළි වූයේය. විශේෂත්වයක් සහිත ගී පදවැල් ඇසෙන මේ රළු එහෙත් ළයාන්විත ගායනය අපගේත් විවිධ වයස් කාණ්ඩවල රසික රසිකාවන්ගේත් ආදර ගෞරවය දිනා සිටින බව පළමුවරට දැකගන්නට ලැබුනේ ‘කම්පන’ ප‍්‍රසංගය රටවටා යන අතරතුරදීය. ඒ වනවිටත් කපුගේගෙන් පළිගන්නට ඔහු ගුවන්විදුලියෙන් ඉවත්කළවුන් පරාජය වී තිබිණි.
එහෙත් ඒ බව පිළිගන්නට අසමත්කම නිසා කම්පන රටපුරා රසිකයන් අතර ඒකපුද්ගල ගී ප‍්‍රසංගයක් ලෙස මිස එවකට රාජ්‍ය ඒකාධිකාරය සහිත වූ ගුවන්විදුලි මාධ්‍යයෙන් අසන්නට නොලැබිණි. කැසට් පටයක් ලෙසින් කම්පන අප අතරට පත්වනවිට රසික සමූහය සිය දහස්ගණනින් වැඩිවී තිබිණි. බිහිසුණු අත්දැකීම්වල භීතියෙන් මුසපත්ව තිබුණු නිසා එවකට නිද්‍රොපගතව සිටි මිනිස් සමාජය දේශපාලනික පෙලගැසීම ඔස්සේ යළි පනගසන්නට විය.
එහෙත් ගුණදාස කපුගේ වඩ වඩාත් මානුෂීය ගායනා විලාසයක් ඔස්සේ වඩා දේශපාලනික නිර්මාණ අප අතරට පත්කර තිබිණි.
‘‘බිම්බරක් සෙනග ගැවසුණු චන්ද්‍ර සූර්යයා ඉපදුණු
නිම්න භූමියේ මනරම් මාළිගාව කෝ’’

‘‘අහස උසට නැගගියාට නැහැනෙ අහසෙ රැුඳෙන්නේ
අහසෙ මාළිගා හැදුවට අප පොළොවෙයි සිටින්නේ’’

‘‘සබඳ අපි කඳු නොවෙමු උන්නු පරයා නැගෙන
සුනිල දිය දහර වෙමු එකම ගඟකට වැටෙන’’

‘‘වියළි ගිය දෙතනේ නැත කිරිබිඳුවක් එරුනේ
වැහැරී ගිය උකුලේ නැත සුව යහනක් තැනුනේ’’
මේ ගීත සමුචචය විශේසයෙන් යොව්න වයසේ ලාංකීය මිනිස් ප‍්‍රජාව මුහුණ දෙන ඉරණම විනිවිද දකින්නට ගෙන තිබුනු උත්සාහය සමාජ අසාදාරණයට එරෙහි යොවුන් පරපුරේ අවදානයට ලක් විය. නිසැක වහයෙන්ම එය හුදු තරු උන්මාදයක් නිසා ගීත කලාව පසුපස යන වර්තමාන තරුන තරුණියන්ගේ ප‍්‍රවනතාවයට වඩා අතිශය ගැඹුරු රසිකත්වයක් තරුන පරපුර තුළ ඇතිකරවීය. ඒ නිසා ම ගුණදාස කපුගේ ගායනා කළ ගීතවල සාහිත්‍යමය හා හෘදයංගම බව වින්දනය කළ තරුණ තරුණියන්ට හිමිවූයේ ව්‍යාජ රසිකත්වයක් නොව ජිවිතාවබෝධයකි.
‘‘දුක හාදු දෙන රැුයේ සිත පතුලට ම වලා
යෞවනේ අකට විය විරහී හද ගිලන් වෙලා’’

‘‘වැරහැලි හැඳ අඩු කුලියට සළු මසන කුමාරි
ඉඳිකටුව අතේ ඇණුනාදෝ නිදන කුමාරී’’

‘‘සීත පිනිබිඳු කඳුළු සලනා මළානික තරු වැලපෙනා
පාලූ මාවත තනිවෙලා
නැගෙණියේ නුඹ කා පතාදෝ මගබලා ඉන්නේ’’

මේවනවිට වාණිජවාදයට යටවුනු පුරුෂාර්ථයන් නිසා පටු හා පැතලි පරිභෝජනවාදයක ගිලී සිටින අපේ සමාජයට එකී ගොහොරුවෙන් මිදෙන්නට යම් ශක්තියක් උපදවන්නට හැකිවන්නේද ගීතය, සාහිත්‍ය බඳු කලා මාධ්‍යයන් තුළින් බව අපගේ හැඟිමයි. දැනුවත්ව සාහිත්‍ය කලාව පෝෂණය කිරීමත් රසවින්දනයට යොමුකරවීමත් අපේ කාලයේ ජනමාධ්‍යකරුවාට හිමි වගකීමක් වන්නේ එබැවිනි.
ගුණදාස කපුගේ ඉතිරිකර තබා ගිය දෙයක් තිබේ. එසේම අපේ කාලයේ විකල්ප ගීත අභ්‍යාසයන්හි යෙදෙන නැවුම් තරුණ ගායක ගායිකාවන් කලාතුරකින් හෝ යම් දැක්මක් සහිතව වැඩකරනු දැකගත හැකිය. එවැනි උත්සාහයන් දිරිමත් කිරීමත් වැඩි වැඩියෙන් සමාජ අවධානයට පත්කිරීමත් අවශ්‍යය. වසර අටකට පෙර අප අතරින් නික්ම ගිය ගුනදාස කපුගේ සම්බන්ධව ලියැවුණු මේ සටහන තුලින් එවැනි යමක් කරන්නට ඔබ ධෛර්යමත් වූවා නම් එසේ වූ කපුගේ සැමරුම හරයාත්මක වටිනාකමක් සහිත කටයුත්තක් වනු ඇත.