චෙකොස්ලොවැකියානු පුවත්පත්කලාවේදියකු හා කොමියුනිස්ට්වාදියකු වූ ජූලියස් ෆුචික්, නාසිවාදීන් විසින් අත්අඩංගුවටගෙන මාස ගණනක් වධ දී මරාදමනු ලැබුවේ සැප්තැම්බරයේ අද වැනි දිනකය.
ඔහු ගැන දැනගන්නට හැකි හොඳම දේ වධකාගාරයේ හිඳ ඔහු විසින් ලියූ දේ කියැවීම ප්රයෝජනවත්ය. සිරකුටියේදී රහසින් ලැබූ සටහන් ඇතුළත් කෘතියක් පසුකාලයක Notes from Gallows නමින් පළ කෙරිනි. පහත සඳහන් උධෘත, සිතිජය මාධ්ය සංසදය විසින් එය පරිවර්තනය කර 1997දී පළ කළ ‘පෝරකයේ සටහන්’ කෘතියෙන් උපුටා ගත්තකි.
ෆුචික් එල්ලා මරාදමනු ලැබුවේ 1943 සැප්තැම්බර් 8වැනිදාය. ඒ වෙනුවෙන් ‘ජාත්යන්තර පුවත්පත්කලාවේදීන්ගේ සහයෝගිතා දිනය’ ලෙස සැප්තැම්බර් 8වැනිදා නම්කරන ලදී.
අපගෙන් කී දෙනෙකු උගුලට හසුකොටගෙන ඇත්දැයි මුලදී මම නොදැන සිටියෙමි. සැළසුම් කර තිබුණු පරිදි අන්යයන්ගේ පණිවුඩයක් ලැබෙනතුරු බලා සිටීමට තීරණය කළෙමි. ඒ බලා සිටීම නිශ්ඵල විය. මසක් ගතවන විට වඩා දුරදිග යන කිසියම් දෙයක් සිදුව ඇති බව පැහැදිලි විය. පිටතින් පණිවුඩ ලැබෙනතුරු පමණක් බලා සිටීම ප්රායෝගික නොවේ. එහෙයින් ඇතුළත සිට සම්බන්ධකම් ගොඩනගා ගැනීමට උත්සාහ දැරුවෙමි. අන්යයන් ද එයට එකතු විය. පළමුවෙන්ම මා හඳුනාගත් සාමාජිකයා වූයේ මධ්යම බොහිමියානු කලාප නායක ‘හොන්සා විස්කොසිල්’ය. ආරම්භක පියවරයන් ගණනාවක් ඔහු සතුව පැවැති අතර ඒවන විට ‘රතු අයිතිය’ පුවත්පත නැවත ප්රකාශයට පත් කිරීම සඳහා අවශ්ය අමුද්රව්ය එක් රැුස්කර තිබිණ. එවිට ක්ෂේත්රයට පුවත්පතක් අහිමිව කි්රයාත්මක වීමට සිදුනොවනු ඇත. ආරම්භක කර්තෘ සටහන මා විසින් ලියන ලදුව, මෙතෙක් එකතුකර තිබුණු ලිපි ‘රතු අයිතිය’ නාමය යටතේ ප්රකාශනය නොකොට ‘මැයි පුවත්පත’ යන නාමයෙන් පළකිරීමට තීරණය විය. අන්ය දේශපාලන පක්ෂ විසින් ද එබඳුම තනි කලාපයේ ප්රකාශන නිකුත්කර ඇත්තේ ක්රමානුකූලව පුවත්පතක් සංස්කරණය කරමින් පවත්වාගෙන යාමට නොහැකි වූ නිසාය.
මීළඟ මාසයත් පක්ෂ වැඩකටයුතු සඳහා යොදවනු ලැබීය. කොපමණ දරුණු වුවද එම ප්රහාරයෙන් පක්ෂය මරා දැමිය නොහැකි විය. පහර කා ඇද වැටුණු කම්කරුවන් අතින් ගිලිහෙන පක්ෂ ධජය අතට ගැනීමට සිය ගණන් කම්කරුවෝ පෙළ ගැසුණහ. ඔවුන්ගේ ජීවගුණය සහ කැපවීම නිසා පක්ෂය තුළ අකර්මන්යබවක්, පරාජිතවාදී හැඟීමක් හෝ මූලික සංවිධානවල පරිහානියක් සිදු නොවන්නට වග බලාගත හැකිවිය. මධ්යම සංවිධානය අතුරුදහන් වී තිබිණ. පක්ෂ කණ්ඩායම්වල වැඩ කටයුතු අනතුරුදායක අඩියක තිබිණ. ඉතා වැදගත් අවස්ථාවෙහි නායකත්වය අහිමි වී තිබි. සතුරා විසින් සෝවියට් දේශයට පහරදීම නිසා එය එසේ විය.
——————————————————————————–
අපගේ බරපතල පරාජයන් සෑම දෙනාම පරීක්ෂාකාරී ස්වභාවයට පත්කර ගොදුරු බවට පත්වීම වලකාගැනීමට මග පාදා තිබිණි. පෙර පැවති මධ්යම කමිටු සාමාජිකයන් දෙදෙනකු පමණක් විවිධ පරීක්ෂාකිරීම් සිදුකර කිසිවකුත් පාවාදීමට ද්රෝහීවීමට ගොදුරුවී නැති බව සැක හැර ගත යුතු වීය. කිසිවකු උපක්රමිකව ඔවුන් භාවිතා කරනවාද විය හැකිය. ප්රධානතම අවයව හානිය වූයේ මා සම්බන්ධකම් තබාගත යුතු පුද්ගලයා කවරකු දැයි නොදැන සිටීමයි.
අවසානයේ අප දෙදෙනා අතර කි්රයාත්මක විය හැකි පණිවිඩවලට මැදිහත්කරුවකු ලෙස යෙදවිය හැකි පුද්ගලයකු හමුවිය. ඔහු දොස්තර ලොෂ් නෙඞ්වෙඞ් නම් තරුණයාය. 1941 ජූනි මාසයේ මම අසනීපවීමෙන් මිලොෂ්ව, මා සැඟවී සිටි බැක්සා නිවෙස වෙත කැඳවීමට ලිඩා යවනු ලැබිණ. ඔහු ඉක්මනින්ම පැමිණියේය. ප්රවේශමෙන් කළ කතාබහේදී ඔහු කීවේ ‘රතු අයිතීන්’ පුවත්පතේ කර්තෘ සටහන ලියූ පුද්ගලයා සොයා ගන්නා ලෙස ඔහුට දැනුම් දී තිබෙන බවයි. ඒ මා බවට සැකයක් නොවීය. ඒත් සෑම සහෝදරයකුම විශ්වාස කළේ මා අත්අඩංගුවට ගෙන මරා දමා ඇති බවකි.
1941 ජූනි 22වැනිදා හිට්ලර් සෝවියට් දේශයට පහර දුන්නේය. චෙකොස්ලෝ-වැකියාවේ අපට එහි බලපෑම පිළිබඳ සඳහන් කරමින් හොන්සා විස්කෝසි සහ මම මුල්වී පත්රිකාවක් පිට කළෙමු. මා මෙතෙක් කල් හමුවීමට බලා සිටි පුද්ගලයා ජූනි 30 වැනිදා හමුවීමට හැකි විය. ඔහු හමුවිය යුත්තේ කවුදැයි දැන සිටි නිසා මා යවා තිබූ ලිපිනය වෙත පැමිණියේය. කෙසේ වුවත් මම ඔහු කවුරුන්දැයි දැන නොසිටියෙමි. ඒ වසන්ත රාත්රියකි. අකාසියා මල්, සුළඟ සුවඳවත් කළේය. එය පෙම්වතුන්ගේ හමුවකට උචිත රැුයකි. අපගෙන් කිසිවකු කතා කිරීමට පෙරාතුව අපි ජනේලය ආවරණය කළෙමු. මම විදුලි බුබුල දැල්වූ පසුව එකිනෙකා වැළඳගත්තෙමු. ඔහු හොන්සා සිකා ය.
1941 පෙබරවාරියේදී මුළුමහත් මධ්යම කමිටුවම අත්අඩංගුවට ගෙන නොතිබිණි. එක් තනි සාමාජිකයෙක් තාමත් පුළුල් වශයෙන් කි්රයාකාරී විය. මම ඔහු ගැන බොහෝ කලක් දැන සිටි අතර ඉමහත් ඇල්මකින් පසුවූයෙමි. එහෙත් අපට හමුවීමට හැකි වූයේ මෙසේ කි්රයාකාරී වීමේදී පමණි. තවදුරටත් අප එක්ව කටයුතු කළෙමු. ඔහු මිටි, ගෝලාකාර මිනිසෙකි. නිතර සිනා මුසු, මාමා කෙනෙකුගේ චරිතය ඇති ඔහු පක්ෂ කටයුතු වලදී හුදෙක් සාකච්ඡුාවෙන් එකඟ නොවන, තීරණාත්මක හා කැපවූ මිනිසෙකි. කළයුත්ත මනාව දැන සිටි එහෙයින්ම ඊට අමතරව කිසිවක් නොසැලකූ හෙතෙම සිය වගකීම වෙනුවෙන් හැම දෙයක්ම සැක කරමින් කිරා මැන බැලීය. ජනතාවට ආදරය කළ හෙතෙම ජනතාවගේ ආදරයට පාත්ර විය. එහෙත් කිසිවිටෙක ඔවුන්ගේ දුර්වලකම් කවටකමින් හෝ ඉච්ඡුාවෙන් අමතකකර ඔවුන් දිනා ගැනීමට උත්සාහ නොකළේය.
——————————————————————————–
මම, පුවත්පත් කලාවේදියා වීමි. දේශපාලන උද්ඝෝෂකයකු ලෙස දේශපාලන ඉව මත රඳා පැවතීමට මට සිදුවිය. එක්සත් බව හා සමබරතාවය රකින්නකුගේ චරිතය ද මට හිමිවිය. අපගේ වගකීම් බෙදාගැනීම සිදුවූයේ හුදෙක් වැඩ පිළිබඳව නොව, වැඩවලට අදාළ වගකීම් පිළිබඳවය. අපි හැමදෙනාම අත් අල්ලාගෙන එකිනෙකාගේ වගකීම් අතු අතු විහිදී ගිය ස්වභාවය අල්ලා ගන්නට නිදහස් වශයෙන් වන අරගලයන් විය. පෙබරවාරියේදී පක්ෂය මත පතිත වූ ප්රහාරයත් සමඟ කඩා බිඳ වැටුණු සම්බන්ධකම් කිසිවිට නැවත ඒ තත්වයෙන්ම ගොඩනැගීමට අපට නොහැකි විය. පක්ෂයේ ඇතැම් ශාඛා සංවිධාන මුළුමනින්ම කුඩුපට්ටම්කර දමා තිබිණි. අන් කොටස් නැවත ගොඩනංවන ලද නමුත් ඒවා නැවත පූර්ණ ලෙස ගොඩනැගිය හැකි දේවල් නොවීය. ඇතැම් කම්හල්වල හෝ ප්රදේශවල පවා කම්කරු සංවිධාන හුදකලාව දිගු කලක් කි්රයාත්මක වෙමින් පැවතුණි. අපට කළ හැකිව තිබුණේ පක්ෂයේ මධ්යම ප්රකාශන ඔවුන් වෙත ලැබෙන්නට සැලැස්වීම සහ ඒ අනුව දේශපාලන තීරණ ගැනීමට මගපෙන්වීම පමණි.
යන්තමින් හෝ ජීවත්වීමට පවා නිශ්චිත ස්ථානයක් නොතිබීම නිසා වැඩකටයුතු දුෂ්කර විය. මීට පෙර යොදාගත් නිවෙස් ඒ සඳහා යොදාගන්නවාට වඩා එම ප්රදේශයේ පොලිස් ඇසට ලක්වීම පිළිබඳව යමක් කළ යුතු විය. එසේ වුවත්, සෝවියට් දේශයත් පහරදීමෙන් පසුව අරගලය එයට එරෙහිව කි්රයාත්මක කිරිමද අවශ්යතාවයකි. ආක්රමණිකයාට එරෙහි අරගලය ගෙනයාම, අපගේ වගකීමක් විය. කඩාකප්පල් කිරීම මඟින් ද සතුරා බිඳ දැමිය හැකිය. ඒ සඳහා අපගේම බලවේග යෙදය යුතු නොවේ. එහෙත් මුළුමහත් චෙක් ජාතියම එතැනට යෙදවිය යුතු නොවේ. 1939 සිට 1941 දක්වා රහසිගත දේශපාලනයෙහි සූදානම් වීමේ අවධිය ලෙස සැලකීම දැන් පවතින දැඩි මර්දනය තුළ සම්පූර්ණ සංවිධාන ශක්තිය ජය ගැනීම දුෂ්කරය. එහෙයින් පවතින සංවිධාන ශක්තිමත් කර අතරතුර පක්ෂයට අයත් නොවන ජනතා අතරට යාම ද පවතින තීරණාත්මක තත්වය තුළ අරගලයට දායක වන ලෙස ඉල්ලීම ද සිදුකෙරුණි. එමගින් ජාතියම අරගලයට බද්ධ කිරීමටත්, එමගින් අරගලයට ප්රචාරයක් ලබා ගැනීමත් සිදුවිය.
1941 සැප්තැම්බරයේ ඇරඹෙන විට අපට පක්ෂ සංවිධානය ගොඩ නගාගත නොහැකි වුවද හොඳින් සංවිධිත වූ අභ්යන්තර සංවිධාන ගොඩනගා ගත හැකි විය. පක්ෂ කටයුතුවලට ප්රසිද්ධියක් ලැබෙන්නට විය. කඩාකප්පල්කිරීම් සහ වැඩ වර්ජන පැන නැගුණි. සැප්තැම්බරයේ ‘හෙඞ්රිච්’ ලබා නැවත පක්ෂය වැනසීමට කි්රයාකිරීම ඔවුන්ට සිදුවූයේ එනිසාය.
——————————————————————————–
අපි සංකීර්ණ, දිගින් දිගට ඇදෙන පක්ෂයේ පණිවිඩ ක්රම වෙනුවට නව උපක්රම භාවිතා කළෙමු. ඒවා තිබියදීම 1941 පෙබරවාරියේදී පක්ෂ කමිටුව ආරක්ෂා විරහිත විය. එසේම, පාවාදීම් හා පුද්ගලයන් ලෙස හෙළිදරව්වීම සිදුවිය. එහෙයින් අපි පක්ෂ මූලස්ථානය ආරක්ෂා සහිත ස්ථානයකට ගෙනගියෙමු.
පෙබරවාරියේදී මෙන් කිසිදු අනාගත ප්රහාරයකින් පක්ෂය අඩපණ කළ නොහැකි විය.
මා අත්අඩංගුවට ගන්නා විට ද මධ්යම කමිටුව සාමාන්ය ආකාරයෙන් කටයුතු කරගෙන ගියහ. මගේ අනුප්රාප්තිකයා මා වෙනුවට පැමිණි අතර කිට්ටු සගයන්ට පවා කිසිදු වෙනසක් නොදැනුනි. 1942 මැයි 27 රාත්රියේදී ‘හොන්සා සිකා’ අත්අඩංගුවට ගනු ලැබීය. ඒ ද සම්පූර්ණ අහම්බයකි. ඒ, ‘හේඞ්රිච්’ ඝාතනය කරන ලද දිනට පසු දිනයයි. ප්රාග් නුවර පුරා වැටලීම් සිදුවිය. සිකා රහසිගතව නැවතී සිටි ස්ට්රෝෂෝවිස්ගේ නිවසට පැමිණියහ. ඔහුගේ ලියකියවිලි නිවැරදි ලෙස, ව්යාජ තොරතුරු මත සකස්කර තිබුණි. ඔහු සාමාන්ය ලෙස හැසිරුනේ නම් ඔවුන් ඔහුව හඳුනාගන්නේ නැත. කෙසේවෙතත් සත්කාරකරුවන්ගේ ආරක්ෂාව ද අවදානමට ලක්වූයේ ඔහු දෙවන මහලේ කවුළුවකින් පැන යාමට උත්සාහ ගන්නා විට ය. පහළට ඇදවැටීමෙන් ඔහුගේ කොඳු ඇට පෙළ මාරාන්තික අන්දමින් තුවාල වී බන්ධනාගාර රෝහල වෙත ගෙන යන ලදී. තමන් අත තැබුවේ කවරකුගේ සිරුරටදැයි ඔවුන් දැන සිටියේ නැත. දින 18ක් තිස්සේ කරන ලද ඡුායාරූප සැස`දීමෙන් හා සොයාබැලීම්වලින් පසු එය සොයාගනු ලැබිණි. ‘පෙට්චෙක්’ ගොඩනැගිල්ලේ වධබන්ධනය සඳහා ගෙන එන ලදුව, මා ඔහු වෙත ගෙනයන ලදී. අපි අතට අත දීමු. ඔහු සිය පුළුල්, කාරුණික සිනාව මා වෙත හෙලීය.
‘‘උඹ ප්රවේශම්වෙයන්… ජුලෝ…!
ඔවුන් ඔහුගේ මුවින් පිටවනු ඇසූ එකම වචන පෙළ එයයි. අන් කිසිදු වචනයක් ඔහුගෙන් පිටකර ගැනීමට අසමත් වූහ. මුහුණට එල්ලකරන ලද ප්රහාර කීපයකින් ඔහු විසඥ විය. පැය කීයකින් ඔහු මියගියේය.
——————————————————————————–
1942 වසන්තයේදී හොන්සා චර්නි අත්අඩංගුවට ගැනුණි. එය අහම්බයක් නොවීය. ජාන් පොකොර්නිගේ පක්ෂ විනයට පටහැනි හැසිරීමක් ඊට හේතු විය. හොන්සා සමඟ ඍජු සම්බන්ධකම් තිබුණු පොකොර්නි, කණ්ඩායමේ නිළධාරියකු ලෙස වගකීමෙන් කි්රයා කළේ නැත. පැය කීපයක් වධදීමෙන් පසුව, (ඒවා තදබල වධදීම් විය හැකිය* නමුත් අප අන් යමක් බලාපොරොත්තු වී නොමැත… වධදීමෙන් තිගැස්මට පත් හෙතෙම, හොන්සා තමන්ට හමුවන ස්ථානයේ ලිපිනය ගෙස්ටාපෝවට හෙළිකළේය. එතැන් සිට ඔවුන් හොන්සා චර්නි ගැන සෙවීම ඇරඹුහ. දින කිහිපයකින් ඔහු අල්ලාගත හැකි විය.
ඔහු අල්ලා ගත් විගසම හඳුනාගැනීම පිණිස මා ඇද ගෙන යන ලදී.
‘‘උඹ දන්නවාද මූව?’’
‘‘නෑ’’
ඔහු ද මා දන්නා බවක් හෙළි නොකළේය. කිසිදු ප්රශ්නයකට පිළිතුරු දීම ද ඔහු විසින් ප්රතික්ෂේප කරන ලදී. ඔහුගේ පැරණි තුවාලය වධ වේදනාවෙන් ඔහුව ගලවා ගන්නා ලදී. ඉක්මනින්ම ඔහු විසඥ විය. දෙවැනි වධබන්ධනයකට පෙර ප්රෙවේශමෙන් කළ දැනුම්වත්කිරීම් මගින් ඔහුට මඟ පෙන්වීමට හැකි විය.
ඔවුන්ට ඔහුගෙන් කිසිවක් හෙළිකරගත නොහැකි විය. දිගු කලක් හොන්සා සිරගෙදර තබාගත් ඔවුන් අපේක්ෂා කළේ ඔහුගේ නිහඬතාවය බිඳ දැමීමට යම් සාක්ෂියක් සපයා ගැනීමටය. එහෙත්, කිසිදිනෙක ‘හොන්සා චර්නි’ බිඳහෙලීමට ඔවුහු අසමත් වූහ.
බන්ධනාගාර ජීවිතය ඔහු වෙනස් නොකළේය. නිතරම ධෛර්යය සම්පන්න මිනිසකු වූ හෙතෙම, සිය නිසැක මරණය හමුවේත් නිරන්තරව අන්යයන්ට අනාගතය පෙන්වා දෙන සගයෙකු විය.
1943 අපේ්රල් මස අගදී, හදිසියේම දිනෙක ඔවුන් විසින් ‘හොන්සා’ ඉවතට ගෙන යන ලදී. ඒ කොහේටදැයි නොදනිමි. මෙබඳු හදිසි අතුරුදහන්වීම් වලින් සැමවිටම සිදුවෙන දේ පිළිබඳ ඉඟියක් අපට ලැබේ. මා වැරදි විය හැකිය. ඒත්, නැවත ඔහු හමුවීමට හැකිවේයැයි අපේක්ෂාවක් මා වෙත ඉතිරිව නැත.
මරණය විසින් නිතරම අප පරදුවට තබයි. ගෙස්ටාපෝව අතට පත්වීම යනු අවසානය බව අපි දනිමු. එහෙයින්ම, හසුවීමෙන් පසුවත් පෞද්ගලිකව මෙන්ම අන්යයන් හා ගනුදෙනු කිරීමේදීත් ඊට උචිත ලෙස කටයුතු කළෙමු. මගේ නාටයකය අවසන්වීමට ආසන්නය. එම අවසානය ගැන සටහන් කළ නොහැකි වනු ඇත. එය කෙබඳු අවසානයක්වනු ඇත්දැයි මම තවමත් නොදනිමි. මෙය තවදුරටත් නාටකයක් නොවේ. මේ සැබෑ ජීවිතයයි.
අවසන් ජවනිකාව ර`ගදැක්වීම සඳහා තිරය එසැවෙයි. මම නුඹලාට ආදරය කරමි. මිත්රවරුනි, ආරක්ෂා වන්න!
ජූලියස් ෆුචික්
‘පෝරකයේ සටහන්’
සිතිජය මාධ්ය සංසදය
ජූලියස් ෆුචික් සැමරෙන වෙනත් ලිපියක්
‘‘සළන සුසුම සැඩ සුළඟයි
සුබ්රමනියා භාරතී (Subramania Bharathi*)කවියා විසින් රචිත ‘චිදම්බරම් පිල්ලේගේ පිළිතුර’ (Chidambaram Pillai’s Reply) නමැති කවියේ පරිවර්තනයකි.
